Moulay Idriss, heilige stad

Onze taxi rijdt met een pittige snelheid de bochtige weg omhoog op. We gaan naar Moulay Idriss Zerhoun, de heiligste stad van Marokko. Tot begin vorige eeuw was dit een verboden gebied voor niet-moslims. Dankzij Mohammed, onze gids, leren we de stad kennen.

De stad is vernoemd naar Moulay Idriss I, de achterkleinzoon van de profeet Mohammed, die hier in de achtste eeuw aankwam en de eerste Marokkaanse dynastie stichtte. Voor veel Marokkanen is een bezoek aan deze plek zo betekenisvol dat vijf pelgrimstochten naar Moulay Idriss gelijk staan aan één hadj naar Mekka.

Zodra we op het Place Mohammed V uit de taxi stappen, spreekt een jongeman in een djellaba ons aan. “My name is Mohammed. Where are you from? Ik wil jullie mijn stad laten zien”, zegt hij in redelijk goed Engels. En dan maken we de beginnersfout. Wanneer we hem vragen wat hij voor zijn rondleiding wil hebben, antwoordt hij met een glimlach: “Whatever you like to give”. Altijd tevoren een prijs afspreken, was ons nog op het hart gedrukt. Dat laten we achterwege, niet verstandig.

Direct neemt Mohammed ons mee naar de ingang naar het mausoleum van Moulay Idriss. Als niet-moslim mogen we de drempel van het eigenlijke heiligdom niet overschrijden. Er hangt een houten balk op borsthoogte voor de ingang die aangeeft tot hoever we mogen komen. Wel zien we de binnenplaats, versierd met ingewikkeld stucwerk en zellige-tegels. Voor de gelovigen de heilige plaats betreden, moeten zij gebukt onder de houten balk door.

Labyrint van steegjes

Onder leiding van Mohammed gaan we door het labyrint van steegjes en trappen van Moulay Idriss. En het moet gezegd, hij is een onderhoudende verteller. Over vrijwel elke deur, elke kleur, elke poort kent hij een verhaal en hij heeft duidelijk oog voor detail. “Kijk, deze deur heeft twee kloppers. Eén voor de mannen, de bovenste, en één voor de vrouwen, de onderste.”

”Elke wijk heeft z’n eigen bakker, koranschool en hammam. In de ochtend mogen de vrouwen daar gebruik van maken. ‘s Middags is voor de mannen. En kijk”, vervolgt hij bij een poortje, “Vroeger ging elke wijk ‘s avonds op slot. Hier zaten dikke deuren voor. En weet je hoeveel kamers dit huis heeft? Vier grote, twee kleine en een gebedsruimte. Dat kun je zien aan die koperen knoppen op de deur.”

Mohammed vertelt ook over de relatie tussen de islam, de Joden en het christendom. “Die leefden hier naast en met elkaar. Aan sommige huizen kun je bijvoorbeeld nog steeds zien of er een Joodse familie woont. Dan heeft de deurklopper een hand met een ring om een van de vingers. Wonen er moslims dan ontbreekt de ring.”

‘Dat zijn berbertaxi’s’

In het doolhof van smalle, soms steile, straatjes is de ezel het enige vervoermiddel. Regelmatig moet we ons tegen een muur drukken om een zwaar beladen pakezel de ruimte te geven. Soms moet het dier ook nog een bereider dragen. “Dat noemen we berbertaxi’s” lacht Mohammed. “Ik ben ook een berber. Kijk maar, ik heb een gekleurd hoofddeksel. Arabieren dragen een soberder mutsje.”

Tijdens onze wandeling wijst onze gids op iets bijzonders: de ronde minaret van de Medersa Idrissi. Dit is de enige ronde minaret in heel Marokko. Hij is bedekt met groene mozaïeken die verzen uit de Koran vormen. Het diepe groen steekt scherp af tegen de strakblauwe lucht. We mogen niet naar binnen, omdat het een religieuze plek is en we geen moslim zijn, maar de buitenkant is al indrukwekkend genoeg om lang naar te blijven staren.

Mekka, Medina en Jeruzalem

Opnieuw klimmen we ontelbare trappen op, passeren we talloze poortjes en lopen we door een wirwar van steegjes. Dan komen we op een terras vanwaar we een onvergetelijk uitzicht hebben op de stad en op de omgeving. Wij staan op de ene heuvel, op die tegenover ons ligt het andere deel van Moulay Idriss.

Mohammed wijst ons op de bijzondere gebouwen van de stad. “Kijk, daar. Dat gebouw met die groene daken. Dat is een bedevaartsoord voor arme mensen die geen reis naar Mekka kunnen betalen. Zie je die drie bollen op de koepel. Die staan voor de heiligste plaatsen in de islam: Mekka, Medina en Jeruzalem.”

“Dit is de ster die ook in onze vlag staat”, zegt Mohammed als hij op een afbeelding op een deur wijst. “De vijf punten staan voor de vijf zuilen van de islam: de geloofsbelijdenis, het rituele gebed, aalmoezen, vasten tijdens Ramadan en de bedevaart naar Mekka. Oh ja, weet je hoe een deel van de stad is gebouwd?” Wij weten het niet. “Verderop ligt Volubilis, de resten van een Romeinse stad. Veel stenen zijn daar weggehaald om Moulay Idriss te bouwen.”

Moussem in Moulay Idriss

Mohammed vertelt honderduit over zijn stad. “In de zomer komen hier duizenden pelgrims”, vertelt hij. “Dan vieren we de Moussem, het grote festival. Dan zingt en danst de hele stad.” Onze enthousiaste gids weet overal wel iets over te vertellen. Zouden we alles in dit artikel verwerken, dan krijgt deze blogpost meer het karakter van een uitgebreide reisgids. Dat neemt niet weg dat we het reuze interessant vinden. Bovendien is Mohammed een boeiend verteller.

Aan het einde van de bijna drie uur durende rondleiding neemt hij ons mee de souk in. Bij de ene kraam kopen we wat groente, maar voor de mandarijnen moeten we volgens Mohammed bij een ander zijn. Als we het tasje met de paprika’s en tomaten veilig willen stellen, vindt Mohammed dat we ons geen zorgen hoeven te maken dat iemand het meeneemt. “This is Marokko”, zegt hij met een glimlach.

‘Broodje kebab’

Nadat we afscheid van Mohammed hebben genomen, vallen we lichtelijk uitgeput neer op een terrasje. We bestellen een kopje koffie, maar de uitbater vindt dat we de specialiteit van zijn restaurant moeten proberen. Met belangstelling kijken we naar een man die in een kleine kiosk vlees en groente roostert en dat vervolgens in een opengesneden half broodje stopt.

We laten ons verleiden en even later happen we in wat we in Nederland een broodje kebab zouden noemen. Hier heet het anders, maar hoewel de ‘kok’ ons verschillende keren vertelt wat wij voorgeschoteld krijgen, ontgaat ons de juiste naam. Niet belangrijk, het smaakt heerlijk.

Leerzame wandeling

Moulay Idriss is geen stad die je even snel afvinkt op je lijstje met te bezoeken plaatsen. Hier moet je verdwalen en je verdiepen in de verhalen die deze plek bijzonder maken. Als onze taxichauffeur ons op het afgesproken tijdstip weer ophaalt, kijken we terug op een leerzame wandeling door deze heilige stad. Hoewel we graag zelf op onderzoek gaan, hadden we Moulay Idriss nooit goed leren kennen zonder de enthousiaste begeleiding van Mohammed.

Op de camping vraagt Moustafa in zijn kenmerkende Arabisch-Frans-Engels: “Hoe vonden jullie Moulay Idriss?” Zonder erover na te denken antwoorden we dat het in alle opzichten een bijzonder bezoek was. En dat we veel geleerd hebben. Over de stad, over de historie en over de cultuur. En vooral over de islam die er zo nadrukkelijk een stempel op heeft gedrukt.

Als we de volgende morgen weer vers brood krijgen, zegt de bezorger enthousiast: “I saw you in Moudray Idriss yesterday. Did you like it?” Zeker, we vonden het geweldig. Vooral doordat we de stad niet alleen hebben bezocht, maar echt hebben beleefd.